Module 1

Ethische vragen rond het begin en einde van het leven

Verkenning van verschillende ethische benaderingen, deel 1

Dinsdag 8 januari 2019

Op de eerste lesdag gaan we in op drie grote stromingen in de ethiek: het utilisme, de plichtsethiek en de deugdethiek. Het utilisme beoordeelt een handeling naar de gevolgen, de plichtsethiek gaat uit van morele principes en van de intentie waarmee gehandeld is en de deugdethiek stelt zich de vraag “wat is een goed leven, en past deze handeling daar in?”.

Op deze lesdag bespreken we ook twee verschillende manieren om een medisch-ethisch probleem te benaderen: de analytische en de hermeneutische benadering. De analytische benadering is erop gericht argumenten te inventariseren en te wegen. De hermeneutische methode is gericht op verhelderen van het probleem en onderliggende aannames en daardoor het vergroten van inzicht.

De analytische benadering is uitgewerkt in verschillende stappenplannen die gebruikt kunnen worden om tot een concreet handelings-advies te komen. Op de eerste lesdag zullen we hiermee oefenen.

Docenten: Janske Hermens en Lieke van der Scheer

Verkenning van verschillende ethische benaderingen, deel 2

Dinsdag 22 januari 2019

Op de tweede lesdag zullen we verder ingaan op de hermeneutische benadering. Deze benadering is gericht op explicitering van veronderstellingen die maken dat iets als probleem ervaren wordt, en zoekt naar wat zich op een onderliggend niveau voordoet ten aanzien van bijvoorbeeld waardeoriëntaties, zinperspectieven en zelfopvattingen. Op deze lesdag oefenen we met de handreiking voor een hermeneutisch gesprek.

In de ethiek van de gezondheidszorg staat het begrip “autonomie” vaak centraal. Daarom zullen we op deze dag aandacht besteden aan dit begrip. In het avondgedeelte van deze lesdag zullen we, aan de hand van een tekst van Friedrich Nietzsche, een Duitse filosoof uit de 19e eeuw, spreken over een ander centraal begrip in de gezondheidszorg, namelijk ‘gezondheid’. Wat herkennen we in onze tijd van Nietzsches begrip van gezondheid en wat juist niet? Wat (leren) zien we door contrast? In hoeverre is dit nog (of juist) actueel?

Docenten: Janske Hermens en Lieke van der Scheer

Prenatale diagnostiek

Dinsdag 5 februari 2019

Op deze derde lesdag gaan we ons verdiepen in de ethische vragen die spelen rond de medische mogelijkheden na de conceptie, maar voor de geboorte van een kind: de mogelijke testen, de verhouding van preventie en therapie, de verhouding tussen test en behandelingsmogelijkheden, de effecten van testen op de abortuspraktijk en de maatschappelijke effecten van testen komen aan de orde.

In twee casusbesprekingen zullen we de waarde van de twee ethische benaderingen bij het onderzoeken van ethische problemen bij prenatale diagnostiek onderzoeken en vergelijken. Als verdieping zullen we op deze lesdag door middel van een lezing en aansluitend discussie ethisch reflecteren op (nieuwe) techniek in het algemeen.

Docenten: Janske Hermens, Lieke van der Scheer en Guido de Wert

Autonomie besproken in een socratisch gesprek

Dinsdag 26 februari 2019

Het accent tijdens deze lesdag ligt op het beoefenen van een methode van filosofische gedachtevorming: het Socratische gesprek. Wij gaan met deze methode het begrip autonomie uitdiepen. Respect voor de autonomie van de patiënt is een belangrijk thema in de medische ethiek, maar wat is autonomie eigenlijk? En hebben we het over dezelfde autonomie als we het hebben over bijvoorbeeld professionele autonomie, of is dit iets anders? Is er eigenlijk één betekenis van autonomie, of verschilt deze per situatie? Tijdens de bijeenkomst zullen wij één aspect van de thematiek verkennen. Het Socratische Gesprek zal maar één beperkt onderwerp toelaten. Maar deze gesprekswijze biedt wel de gelegenheid om een tweede thema, dat van de verhouding tussen verschillende partners in het gesprek, aan de orde te stellen.

Docenten: Janske Hermens, Lieke van der Scheer en Dorine Bauduin

Ethiek en genetica

Dinsdag 12 maart 2019

Genetische counseling en screening zijn snel groeiende onderdelen van de preventieve geneeskunde en de klinische genetica. Er worden steeds meer markers vastgesteld waarmee erfelijke aandoeningen kunnen worden opgespoord. Zowel ten aanzien van aangeboren aandoeningen en ook voor chronische ziekten die op latere leeftijd tot uitdrukking komen zijn de verwachtingen hooggespannen. Over de doorwerking van de genetische kennis in de medische praktijk en onze samenleving bestaat nog veel onzekerheid. Problemen van discriminatie, sociale stigmatisering, kosten/ baten analyses en de gevolgen voor de ethiek van de voortplanting zijn nog niet opgelost en soms nog niet eens helder geformuleerd. Welke waarden zijn hierbij betrokken? Moet hier sprake zijn van morele restrictie of van een laissez- faire beleid?

Docenten: Eline Bunnik en Anneke Vulto

Ethanasie en hulp bij zelfdoding

Dinsdag 26 maart 2019

Nederland was het eerste land met een erkende ‘euthanasiepraktijk’ en een wettelijke regeling voor het toetsen van euthanasie; dit is het resultaat van medische, sociale, ethische, juridische en politieke ontwikkelingen.

In de gevoerde debatten, in het onderzoek naar de omvang en uitvoering van euthanasie zijn verschillende opvattingen zichtbaar (geworden). Die verschillen betreffen ideeën en argumenten over het doel van de geneeskunde, de aard van medisch handelen, opvattingen omtrent leven, lijden, sterven en het ‘beheer’ van het levenseinde. Tijdens deze zesde lesdag zal aandacht worden besteed aan de morele kanten van de medische hulp bij sterven, de positie van de arts en de betekenis van het begrip uitzichtloos lijden.

Docenten: Lieke van der Scheer en Marianne Dees

Eindgesprekken

Dinsdag 9 april 2019

Bij deze module zijn er eindgesprekken als afsluiting. Deze moeten positief afgesloten worden om het diploma van ethiek in de zorgsector in ontvangst te nemen.

Docenten: Janske Hermens en Lieke van der Scheer

Opbouw van de opleiding

De opleiding Ethiek in de zorgsector is een part-time opleiding van een jaar. Het onderwijsprogramma bestaat uit 3 modulen van elk 6 lesdagen met telkens minstens 2 weken tussen de lesdagen.

Dagindeling module 1: Ethische vragen rond het begin en einde van het leven

Dagindeling module 2: Zorg en kwaliteit van leven bij chronische aandoeningen

Dagindeling module 3: Ethische aspecten in beleid en management van de zorg

Hoofddocenten Module 1

Lieke van der Scheer

Janske Hermens